મેડટેકમાં ‘ઇનોવેશન’થી ‘ઍક્સેસ’ સુધીનો પડકાર

વાપી : ભારત મેડિકલ ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે, પરંતુ અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજી અને મેડિકલ ડિવાઇસનો લાભ દેશના દરેક વર્ગના દર્દી સુધી પહોંચે તે માટે માત્ર સંશોધન અને નવીનતા પૂરતી નથી. ટેક્નોલોજીની અસરકારકતા અંગે મજબૂત ક્લિનિકલ પુરાવા, યોગ્ય નિયમન, પોષણક્ષમ સારવાર, ટકાઉ નાણાકીય વ્યવસ્થા અને પ્રશિક્ષિત માનવબળ પણ એટલાં જ જરૂરી છે. વાપીમાં યોજાયેલા Indian Medical Parliamentarians’ Forum (IMPF)ના નેશનલ પોલિસી સમિટમાં મેડિકલ ટેક્નોલોજીના સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમ અંગે આ મુદ્દાઓ પર વ્યાપક ચર્ચા થઈ હતી.

‘સ્વસ્થ ભારતથી સક્ષમ ભારત’ના સૂત્ર સાથે ‘MedTech Access’ વિષય પર યોજાયેલા આ સમિટનું આયોજન વાપીની Meril Academy ખાતે કરવામાં આવ્યું હતું. સમિટની અધ્યક્ષતા રાજ્યસભાના સાંસદ અને IMPFના ચેરપર્સન ડૉ. અનિલ સુખદેવરાવ બોંડેએ કરી હતી. કેન્દ્ર સરકારના Department of Pharmaceuticals, ICMR, Ministry of Health and Family Welfare, National Health Authority, AIIMS Nagpur અને National Health Systems Resource Centre (NHSRC) સહિતની સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓ સાથે તબીબો, હેલ્થકેર નિષ્ણાતો અને મેડટેક ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓએ ચર્ચામાં ભાગ લીધો હતો.

‘Innovation’થી ‘Access’ સુધીની સફર જરૂરી

સમિટમાં મુખ્યત્વે બે પડકારો સામે આવ્યા હતા. એક તરફ ભારતમાં વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરી શકે તેવું મજબૂત અને સ્વદેશી મેડટેક ઇકોસિસ્ટમ ઊભું કરવું અને બીજી તરફ નવી ટેક્નોલોજીનો વાસ્તવિક લાભ સામાન્ય દર્દી સુધી પહોંચાડવો.

ડૉ. બોંડેએ ભાર મૂક્યો કે મેડિકલ ક્ષેત્રમાં નવીનતા ત્યારે જ અર્થપૂર્ણ બને જ્યારે તેનો દર્દીઓને સીધો લાભ મળે. આ માટે સ્વદેશી સંશોધન અને વિકાસ, વિશ્વસનીય ક્લિનિકલ પુરાવા, યોગ્ય Health Technology Assessment (HTA) અને ટકાઉ reimbursement mechanism જરૂરી છે.

R&Dથી લઈને મેન્યુફેક્ચરિંગ સુધી ચર્ચા

સમિટના પ્રથમ પેનલમાં મેડટેક ક્ષેત્રના સંશોધન અને વિકાસ, નિયમન, ગુણવત્તાના ધોરણો, સ્થાનિક ઉત્પાદન, ઉદ્યોગ-શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ વચ્ચે સહયોગ તથા સપ્લાય-ચેઇનની સ્થિરતા જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી.

ભારત માટે સ્થાનિક મેડિકલ ડિવાઇસનું ઉત્પાદન વધારવું મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યું છે. સ્થાનિક ઉત્પાદનથી સપ્લાય ચેઇનની સ્થિરતા વધારવા ઉપરાંત દેશમાં ટેક્નોલોજી ડેવલપમેન્ટ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતાને પણ વેગ મળી શકે છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા Medical Device Parks અને Production Linked Incentive જેવી યોજનાઓ મારફતે આ ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.

‘પુરાવા વગરની ટેક્નોલોજી’ સામે સાવચેતી

બીજા પેનલમાં ક્લિનિકલ એવિડન્સ, Health Technology Assessment, હેલ્થકેર ફાઇનાન્સિંગ, રિઇમ્બર્સમેન્ટ, ટેક્નોલોજી અપનાવવાની પ્રક્રિયા અને તબીબી ક્ષેત્રના માનવબળની ક્ષમતા વધારવા અંગે ચર્ચા થઈ હતી.

નવી મેડિકલ ટેક્નોલોજી કેટલી અસરકારક છે, દર્દી માટે તેનો લાભ કેટલો છે અને તેની કિંમતની સરખામણીમાં તેનો આરોગ્યલાભ કેટલો છે—આ બાબતોનું મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી છે. આ સંદર્ભમાં HTAનું મહત્વ વધી રહ્યું છે. ભારતમાં Health Technology Assessment દ્વારા આરોગ્ય ક્ષેત્રની નવી અને ઉપલબ્ધ ટેક્નોલોજીના ક્લિનિકલ તથા આર્થિક પાસાંનું મૂલ્યાંકન કરીને નીતિ નિર્માણમાં મદદ કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.

તાલીમ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પણ એટલાં જ મહત્વપૂર્ણ

અદ્યતન મેડિકલ ઉપકરણ હોસ્પિટલમાં ઉપલબ્ધ હોવું એ જ પૂરતું નથી. તેનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવા માટે પ્રશિક્ષિત તબીબો, ટેકનિકલ સ્ટાફ, મેન્ટેનન્સની વ્યવસ્થા, ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને સતત સપ્લાય જરૂરી છે.

ખાસ કરીને નાના શહેરો અને ગ્રામ્ય તથા અર્ધશહેરી વિસ્તારોમાં અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજીની ઉપલબ્ધતા વધારવા માટે માત્ર ઉપકરણોની ખરીદી નહીં પરંતુ સમગ્ર હેલ્થકેર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત સમિટમાં રેખાંકિત થઈ હતી.

વાપીમાંથી દેશ માટે મહત્વનો સંદેશ

મેડિકલ ડિવાઇસ અને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્ર માટે વાપીમાં યોજાયેલી રાષ્ટ્રીય સ્તરની ચર્ચા ગુજરાત માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. રાજ્યમાં ઉદ્યોગ, સંશોધન સંસ્થાઓ, હોસ્પિટલ્સ અને મેડિકલ ડિવાઇસ કંપનીઓ વચ્ચે વધુ સહયોગ વિકસે તો મેડટેક ક્ષેત્રમાં ઉત્પાદન સાથે clinical validation, training અને technology adoptionને પણ વેગ મળી શકે છે.

સમિટમાંથી સ્પષ્ટ સંદેશ મળ્યો કે ભારતનું મેડટેક ભવિષ્ય માત્ર ‘નવી ટેક્નોલોજી બનાવવામાં’ નથી, પરંતુ સુરક્ષિત, અસરકારક, પુરાવા આધારિત અને પોષણક્ષમ ટેક્નોલોજી દરેક જરૂરી દર્દી સુધી પહોંચાડવામાં છે.